Axborot xavfsizligi kategoriyalari
Himoya qilish uchun avval nimani himoya qilayotganimizni aniq bilishimiz kerak. Axborot xavfsizligi bir nechta mustaqil xususiyatlardan iborat — va kriptografiya ularning har biri uchun alohida vosita taklif qiladi.
Siz onangizga maktubni pochta orqali yubordingiz. Uchta narsa muhim: (1) yo'lda hech kim o'qimasin — maxfiylik; (2) hech kim bir so'zini ham o'zgartirmasin — butunlik; (3) onangiz aynan sizdan kelganiga ishonsin — autentifikatsiya. Kriptografiya shu uchta muammoning har birini hal qiladi.
Axborotning xavfsizlik kategoriyalari
| Kategoriya | Ma'nosi | Buzilishi | Kriptografik vosita |
|---|---|---|---|
| Maxfiylik (konfidensiallik) | Axborot mo'ljallangan shaxslardan boshqasidan himoyalanganlik kafolati | O'g'irlanish, fosh etilish | Shifrlash (AES, RSA) |
| Butunlik | Uzatilgan yoki saqlangan axborot ko'rinishi o'zgarmaganlik kafolati | Soxtalashtirish | Xesh-funksiya, MAC |
| Autentifikatsiya | Foydalanuvchilarning haqiqiyligini aniqlash | O'zini boshqa shaxs qilib ko'rsatish | Parol, sertifikat, FFS sxemasi |
| Mualliflik | Axborotda ko'rsatilgan muallif aynan o'zi ekanligi kafolati | Soxta muallif | Raqamli imzo |
| Qayta tekshirish (inkor etmaslik) | Tekshirish natijasida muallif aynan o'zi ekanligini isbotlash — u keyin tona olmaydi | «Men yubormaganman» deb tonish | ERI (DSA, GOST) |
Xalqaro adabiyotda maxfiylik, butunlik va foydalanuvchanlik ko'pincha CIA triadasi deb ataladi (Confidentiality, Integrity, Availability).
Axborot tizimlarining xavfsizlik kategoriyalari
Ishonchlilik
Tizim turli holatlarda rejalashtirilganidek ishlashi kafolati.
Aniqlik
Barcha buyruqlarning aniq va to'liq bajarilishi kafolati.
Kirish nazorati
Turli guruh foydalanuvchilarining ruxsatlari turlicha va bu cheklovlar doim bajarilishi.
Dastur nazorati
Dasturlar majmuasining ixtiyoriy komponentini istalgan paytda to'liq tekshirish mumkinligi.
Identifikatsiya nazorati
Tizimga kirgan foydalanuvchi aynan o'zi ekanligi kafolati.
Atayin xatolarga turg'unlik
Kelishilgan qoidalar doirasida atayin qilingan xatolarga tizim kelishilganidek javob berishi.
Har bir xavfsizlik kategoriyasi — kriptografiya yechishi lozim bo'lgan alohida masala. Shifrlash maxfiylikni beradi, lekin butunlikni bermaydi: shifrmatnni o'qiy olmasangiz ham, uning bitlarini o'zgartirib, natijani buzish mumkin. Shuning uchun real tizimlarda (masalan, TLS da) shifrlash, xesh va imzo birgalikda ishlatiladi.