Kalit sonli jadval almashtirish
Oldingi usulning kuchaytirilgan varianti: kalit sifatida ikkita son olinadi va jadvalda nafaqat ustunlar, balki satrlar ham aralashtiriladi (ikki tomonlama o'rin almashtirish).
Kubik-rubikni tasavvur qiling: avval ustunlarni, keyin qatorlarni aralashtirasiz. Qaysi tartibda aralashtirganingizni (ikkala sonni) bilgan odamgina hammasini joyiga qaytara oladi.
Qoidalar
- Har bir sonda raqamlar takrorlanmasligi kerak.
- 1-son — gorizontal kalit (birinchi satrga yoziladi, ustunlar soni = raqamlar soni).
- 2-son — vertikal kalit (birinchi ustunga yoziladi, satrlar soni = raqamlar soni).
- Matn katta bo'lsa, jadval o'lchamidagi bloklarga ajratiladi.
Shifrlash
- Jadval chiziladi; gorizontal kalit birinchi satrga, vertikal kalit birinchi ustunga yoziladi, matn gorizontal tarzda jadval ichiga yoziladi.
- Gorizontal kalit bo'yicha ustunlar o'sish tartibida joylashtiriladi.
- Vertikal kalit bo'yicha satrlar o'sish tartibida joylashtiriladi.
- Jadvaldagi harflar gorizontal ketma-ketlikda o'qiladi.
Deshifrlash
- Kalitlar raqamlari o'sish tartibida yozilgan jadvalga shifrmatn gorizontal yoziladi.
- Vertikal kalit o'z holiga keltiriladi — satrlar o'rni almashadi.
- Gorizontal kalit o'z holiga keltiriladi — ustunlar o'rni almashadi.
- Harflar gorizontal o'qiladi.
Kitobdagi misol: kalit «364512, 76815», matn «Axborotni himoyalash usullari fan» — 6×5 jadval. Kitobda 2-satr lmtl deb chop etilgan, to'g'risi imti.
Faqat ustunlar aralashtirilsa, kalitlar soni n! (6 ustun uchun 720). Satrlar ham aralashtirilsa — n!·m! (6×5 jadval uchun 720·120 = 86 400). Bu qo'lda tanlash uchun ko'p, lekin kompyuter uchun bir zumlik ish.
Nazorat savollari
Kalit sonlarga qanday shartlar qo'yiladi?
Har bir son ichida raqamlar takrorlanmasligi kerak. Sonlarning uzunligi jadval o'lchamini belgilaydi.
Ochishda kalitlarni qaysi tartibda qo'llash kerak?
Shifrlashning teskari tartibida: avval satrlar (vertikal kalit), keyin ustunlar (gorizontal kalit) asl holiga qaytariladi.