Steganografiya

Yunoncha steganos — «yashirin» va grapho — «yozaman». Kriptografiyada xabar ko'rinadi, lekin tushunarsiz; steganografiyada esa xabar borligining o'zi sir. Odatda ikkalasi birga qo'llanadi va bir-birini to'ldiradi.

Yo'nalishlar

Klassik steganografiya

• Qadimgi dunyo: Gerodotning yozishicha, qulning sochi olinib, boshiga xabar yozilgan; soch o'sgach, u manzilga jo'natilgan. Manzilda sochi qayta olinib, xabar o'qilgan.
• Ko'rinmas siyoh: sut, limon sharbati — qizdirish, yoritish yoki kimyoviy modda qo'shilganda paydo bo'ladi. Bu usul I asrdan ma'lum va o'rta asrlarda ham ishlatilgan.
• Mikronuqtalar: Ikkinchi jahon urushida butun sahifa nuqta o'lchamigacha kichraytirilib, xatdagi oddiy nuqta o'rniga yopishtirilgan.
• Xaritaning orqa tomoniga yozish, qaynatilgan tuxum ichiga yozish va h.k.

Kompyuter steganografiyasi

• Zahiralangan format maydonlari — fayl formatlaridagi nollar bilan to'ldirilgan maydonlarga ma'lumot yozish (hajmi kichik).
• Diskning ishlatilmagan qismiga yozish.
• Klaster qoldig'i: FAT32 da klaster 4 KB; 1 KB fayl saqlansa, qolgan 3 KB bo'sh qoladi va unga axborot yashirish mumkin (kamchiligi — ochish oson).
• Linux uchun StegFS kabi steganografik fayl tizimlari.

Raqamli steganografiya

Multimedia obyektlariga (rasm, video, audio, 3D teksturalar) axborot yashirish. Eng muhim amaliy yo'nalishlari — raqamli suv belgilari (watermarking) va DRM (mualliflik huquqini himoya qilish). Eng mashhur usul — LSB (eng kichik ahamiyatli bitni almashtirish).

Laboratoriya 1: ko'rinmas belgilar

Unicode'da ekranda ko'rinmaydigan «nol kenglikdagi» belgilar bor. Yashirin xabarning har bir biti shunday belgiga aylantirilib, oddiy matn ichiga qo'yiladi. Natijani messenjerga yuborsangiz ham, xabar saqlanib qoladi.

Laboratoriya 2: rasm ichida xabar (LSB)

Har bir piksel rangi 3 ta sondan (R, G, B) iborat, har biri 0–255. Sonning eng oxirgi bitini o'zgartirish rangni atigi 1 birlikka o'zgartiradi — inson ko'zi buni mutlaqo sezmaydi. 1000×1000 rasmga ~375 KB matn yashirish mumkin!